Apresentação: Solanga Johann
WAYNACHTE IN UNSER TAYTX KHOLONII.
Traysich taache foer Waynachte hot ti Mama uns kesaat:
Khiner, feele 30 taache fer ti Waynachte.
Mixt aych kuut xike, tas es Krist Khintche aych kexënker pringt!!!
Wëyer sich nët xike tuut, kriit niks, ploos en marmele riitche.
Un ti kanse khiner hon ti taache tsurik ketseelt pis Waynachte.
In ti xuul hat mer too triwer fertseelt un noch mool ti taache tsurik ketseelt.
In teetsëmper hat mer ti kanse wënt fom haus ap kewëxt, inwënich un auswënich.
Ti pilter al ap mache fon te wënt.
ferxaalung ap wëxe, tan is mer pewakst këp, wayl tas waar nët laycht phaar taache xafe mit ti ërem in ti heet
Un te lëtxt, ti fënxtre un ti laate aus hënke un aach kuut saawer mache.
In ti xtroo sëk muxt naay milye xtroo rin khome. Tas muxt fayn feropt këwe.
Ti foer hënk muxte al kewëxt këwe, oter naay kekaaft këwe.
Ti alte un ti khiner hon al naay tsaych un naaye xuu kriit.
Iwer ti Waynachts woch, hot ti Mama meel tos kepakt, mit pope formcher, krist peemcher, hëtsyer, xtëncher, ronte mit en klaas aus kexnit, usw.
Awer, si hot se nët kefërept
Mëyer hon se ap keputst mit en lumpe fer te meel xtaap ap mache un hon se kelos tas es Krist Khintche se fërwe teet.
Un ti tos sin ploos an Waynachte moynts tsum foer xayn khom, xon xeen kefërept.
Un hon aach ketiint als en kexënk.
Fraytachs mitachs hon mer tas papier woo ti xteen un përiche am kripche solte sin kefërept: tas hot mer mit tsaych thinte un “maisena” kekhocht, praun un kriin, un tan uf es papier aus naner kemach mit en lëfel.
Nochëyer hot mer sant, klaas xërwelcher oter saako (sagu) triwer kextraut.
Te saako solt te xnee sin.
Fer ti klaas xërwelcher mache, muxte mer ferprochne pier flaxe suuche, praune un kriine,
In en lumpe xtikche(am alt layntuuch raus rayse) rin wikle un mit en hamer ferklope.
Tas papier khont mer wech tuun fer tswaay oter tray yoer penutse.
Samxtachs moynts, waar te taach fer ti khuuche aan mënge.
Tan hot ti Muti imer ti rësëpt foer kesaat iwich em khuuche xlaan oter klope (ti hot en kuut kexlaan oter keklopt tas er kans waaych keept):
aayer un sals,
puter un xmals,
milich un meel,
tsuker un saft,
macht te khuuche keen(conferir receita).
Mitachs hot se tas siis kekhocht woo iwich te khuche kheemt:
himpyer, khookes, milich siis(mumu), marmelaate, trauwe, fayche, un ti tsuker rimelcher,
un hot se te khuuche im pak oofe kepakt.
Fer siin op ti hits richtich waar, hot mer em milye palye rin kexmis.
Wën se ploos praun këp waar, waar es kuut.
Mëyer waare siwe khiner.
Ti aarem mama muxt tas ales mache mit uns al um se rom,
wayl mer wolte ti siis tipe aus lëke.
Tas waar tas pëxte fom fëst.
Tan hot yeete eene xon aan këp was er wolt:
- Ich wil es khookes tipe aus lëke (tas waar ich – ich hon xon imer te khookes foer raus kexnaust)!!! Un soo wayter…
Un ti muti hot uns al tsuu friite kehal.
Hot xon pisye mee kekhocht un ti tipe nët kans lëyer kemach tas mer kenuuch se lëke hate.
Tan hon mer uns uf te porem kehukt, ti tipe tswixich ti peen un aus kelëkt.
Noo phaar lëfle, hon mer aan kefang kexëfter se mache:
-Këpxt tuu mich pisye fon taynem?
– Tan hon mer ti tipe um ketrokt.
Un ti lëfle hon kerapëlt.
Klaych tëm noo, hot ti muti fer yeete eene en aarwat këp:
-En fier ëkche fon kraas im potrëyer hole keen fer an es kripche tuun;
-Moos ap mache keen. Tas muxte mer wayt keen fer se kriin pay te nochparx layt;
-Sant fer ti weechelcher am kripche mache;
-Xteen fer in te eemer woo es peemche rin kheemt;
-Pluume xtëk (in alte tipe rin keplanst) raus suuche;
-Alte feechels nixtcher hon mer kesuucht, wayl ti Muti hot mit tsaych feechelcher kemach fer ans peemche sëtse;
-Tas krist peemche ap hake, woo xon lang raus kesuucht waar.
Ti muti muxt siwe hayscher an es kripche mache, wayl mëyer hon al uf tëm plats kewoont. Yeete eene hot sayns raus kesuucht un tswaay woche hat mer se tuun mit tëm kripche.
Ales is kenënt këp: mayn fix im asuute, mayn hinkle un pate uf em hoof, mayn feechelcher uf em paam…
tes wëche wuxt ti Muti xon… muxt, fon ales, siwe mache.
Naachts, hot tas KRIST KHINTCHE tas kripche un te paam ferputst.
Ti khuchelcher traan kehonk.
Te wat traan kemach (tas solt te xnee sin).
Ti klënsiche xwëns(khëte), ti waare mool xeen.
Un tas kripche, mit te Haylich Familye!!!
Un te ëngel muxt fore traan hënke.
Ti tray khëniche sin kans wayt hiin kextëlt këp, wayl se muxte tswaay woche keen pis se am sëkste Januar aan khom sin. Yeete taach hot mer se peweecht fer pisye foran se keen.
Awer, es xënxte waar ti “Ways Taup”(Hayliche Kayst) kans uwe uf em peemche.
Tii waar kekukt këp als was “hayliches”.
Was en xeene momënt!!!
Un ti kexënker???
Was xeene phëk!!!
Was fer is mayn???
Was hon ich kriit???
!!! PHËK UF MACHE!!!
Ti kurii hon ti phëk kans feris, xnël kemach!!!
Ti meetcher hon tas papier kuut uf kepast, fer wëch se tuun, fer ti hëfter iwer tsiye!!!
Holsne kaminyonge, fuus pale, pope, (jogos xadrez, miil, quebra-cabeças) un
xuuler tings...
Am tswëte Waynachts taach, hot mer ti wëk kleeser uf kemach, wayl ti nochparx layt sin maayer khom fer khuuche, siis un tos ëse un es krist peemche kuke.
Un ti fraa layt muxte sayn kans froyntxaft torich mache,
yeete ëns sayn peemche kuke keen un iwich ti naaye resëpte xprëche un ti khuuche xmëke.
Soo hon se sich aynich kehal mit froyntxaft un kuut nochparxaft.
Mayn Muti hot sich was in kepilt wayl sii ti pëxte wikel khuuche mache khont fon te kans nochparxaft un parentxaft.
SOLANGE MARIA HAMESTER JOHANN
Thee Walt, 2008.